Wie veel geld heeft, zal makkelijker zeggen dat geld niet belangrijk is.

Dit is geen economische maar een filosofische vraag. Wie veel geld heeft, zal makkelijker zeggen dat geld niet belangrijk is. Maar wie aan het eind van zijn loon nog een stukje maand over heeft, vindt geld wellicht heel belangrijk.

Zouden we ook kunnen leven zonder geld? Ja, dat kan. Als we zelf onze behoeften kunnen bevredigen. Dan moeten we dus zelf zorgen voor voeding, drank en kleding. Zoals onze voorouders in de oudheid deden.

Niet al onze voorouders waren even goede jagers. Wie minder goed kon jagen, was misschien wel beter in het telen van gewassen. Graan bijvoorbeeld, waarmee je brood kunt bakken. En nog een ander was heel handig in het maken van kleding uit dierenhuiden.

Onze voorouders begrepen dat ze beter elkaar konden helpen. Wie veel konijnen had gevangen, gaf er een paar aan de landbouwer. In ruil kreeg hij graan om brood te bakken. En de jager gaf ook een paar konijnen aan de kleermaker. Die gaf hem in ruil dan kleding om tijdens de jacht de koude te trotseren. Dat economisch systeem heet ruilhandel.

Dat was al veel interessanter dan dat iedereen op eigen houtje moest jagen, telen en kleding vervaardigen. Maar het ruilen van goederen veroorzaakte toch ook heel veel problemen. Soms had de jager een zéér goede vangst. Dan had hij veel te veel voedsel voor zichzelf. Maar het had niet veel zin om te ruilen voor graan. Want al het graan dat hij in ruil kon krijgen, kon hij toch niet bewaren. Het zou misschien wel rotten voor hij het allemaal kon gebruiken om brood te bakken.

Onze jager zat dus met een probleem. Een luxeprobleem, weliswaar. Een echt probleem had onze jager pas als hij dagenlang niets had gevangen. Dan had hij niets te eten voor zichzelf. En dan had hij ook niets om te ruilen, zodat er ook geen brood op de plank kon komen. Want van die overvloedige vangst van tevoren, was niets meer over. Wat hij niet zelf had opgegeten of geruild, was ondertussen allemaal bedorven.

Ook voor dat probleem vonden onze voorouders een oplossing. Ze maakten gebruik van een derde ruilmiddel. In primitieve samenlevingen was dat bijvoorbeeld vee, zout of schelpen. Als onze jager zijn gevangen konijnen ruilde voor vee, kon hij zijn koe bijhouden. Als de jacht tegenviel, kon hij zijn koe slachten. En als de jacht voorspoedig bleef verlopen, kon hij misschien een hele veestapel bijeen ruilen.

Die koeien kon hij altijd weer gebruiken om ze voor iets anders te ruilen. Want iedereen was geïnteresseerd in vee. Koeien waren dus een algemeen aanvaard ruilmiddel. Maar het was toch niet erg praktisch. Als onze jager betere jachtgebieden ging opzoeken, was het niet altijd eenvoudig om zijn koeien mee te nemen.

Schelpen kon hij veel makkelijker meenemen. Schelpen waren dus veel praktischer als ruilmiddel. Maar van schelpen kun je niet eten. Het was voor de jager dus alleen interessant om zijn vangst te ruilen tegen schelpen als hij zeker wist dat hij die schelpen nadien ook weer zou kunnen ruilen voor andere goederen. Die schelpen waren een primitieve vorm van geld. Geld is dus iets wat door iedereen wordt aanvaard als ruilmiddel.

Zodra onze voorouders beschikten over een algemeen aanvaard ruilmiddel, konden ze ook de ruilverhoudingen vastleggen. Een jager was bijvoorbeeld bereid om een konijn te ruilen voor tien schelpen. Op dat moment komt er een prijs tot stand: de prijs van een konijn is tien schelpen.

Zo’n prijs kan op verschillende manieren tot stand komen. De overheid kan de prijs vastleggen. Dan kost een konijn in het hele land tien schelpen. Maar als er heel veel konijnen zijn gevangen, zullen de jagers wellicht bereid zijn om hun konijnen te ruilen voor minder dan tien schelpen. Omdat er te veel konijnen worden aangeboden.

Als er bijna géén konijnen zijn gevangen, zullen de mensen wellicht bereid zijn om aan de jagers elf of twaalf schelpen te geven voor een konijn. Omdat er te weinig konijnen worden aangeboden en de vraag naar konijnen zeer groot is. In zo’n geval komt de prijs tot stand door de vrije werking van vraag en aanbod. Kortom: de vrije markt.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.